مجموع مقالات و تحقیق های دانشجویی پنج اندیش

از کجا آمده ام آمدنم بهر چه بود ؟
 
نمونه سئوالات ادبیات به کوشش حامد عزیز...
ساعت ۱:٢٧ ‎ب.ظ روز ٧ تیر ۱۳٩٠ : توسط : گروه پنج اندیش

 

آرایه های ادبی

تشبیه : آن است که  چیزی را به چیزی در صنعتی مانند کند و دارای 4 رکن است : مشبه ، مشبه به ، وجه شبه ، ادات تشبیه

چهره محبوب  : مشبه مانند : ادات تشبیه آفتاب : مشبه به  می درخشد            وجه شبه : درخشیدن

مشبه : آن است که مورد تشبیه واقع می شود  

مشبه به : آن است که مشبه را به آن تشبیه می کنیم  

وجه شبه : صفت مشترک بین مشبه و مشبه به است   

ادات تشبیه :  کلماتی هستند که بر تشبیه دلالت می کنند مثل ، مانند ، نظیر ، چون ، همچون ، مانا ، همانا ، گویی ، گویا و ...

 

استعاره  : در لغت به معنای عاریت گرفتن ( قرض گرفتن ) است در اصطلاح علم ادب یا "علم بدیع" ( مجموع صنایع لفظی و معنوی ) استعاره در واقع نوعی تشبیه است که یکی از ارکان اصلی تشبیه ( مشبه با مشبه به ) ذکر و طرف دیگر ذکر نشده باشد .

نرگس مست تو دل ما را برد به یغما  نرگس : استعاره از چشم زیبای معشوق   

چشم معشوق : مشبه من مانند  : ادات تشبیه نرگس  : مشبه به مست  : وجه شبه است     معشوق : حذف و به جای آن مشبه به آمده

با کاروان حله برفتم به سیستان              با حله تنیده ز دل بافت ز جان                   حله : استعاره از قصاید و اشعار و در لغت بمعنای پارچه ابریشم گران قیمت              قصاید : مشبه  من مانند : ادات تشبیه  حله : مشبه به است  وجه شبه : ظرافت و لطافت

 

ایهام : در لغت بمعنی گمان و وهم داشتن است و در اصطلاح علم ادب ایهام آن است که یک لفظ دارای 2 معنی دور و نزدیک باشد که معمولا هر دو معنی صحیح به نظر می رسد         

 کتاب شیرین را خواندم       کتابی که برای شیرین می باشد      یا        کتابی که داستانهایش شیرین است

به راستی که نه همبازی تو بودم من                                      تو شوخ دیده مگس بین که می کند بازی   ایهام ،  شاهین با عقاب

 تو در حد و اندازه من نیستی تا خودت را با من مقایسه کنی      تو گستاخ در حد من نیستی که با من دست و پنجه نرم کنی

 

کنایه  :  در لغت به معنی پوشیده سخن گفتن است و در اصطلاح علم ادب کنایه ان است که یک ترکیب دارای دو معنی دور و نزدیک باشد پس گوینده آن جمله را چنان ترکیب می کند و به کار می برد که ذهن شنونده از معنی نزدیک به معنی دور پی می برد  در کنایه همیشه معنی دور مد نظر می باشد  .         آب در هاون کوبیدن           کنایه از کار بیهوده

 پخته خوار         کنایه از مردم تنبلی که از دست رنج آماده دیگران استفاده می کنند

 

تلمیح  : در لغت به معنی به گوشه چشم اشاره کردن است و در اصطلاح علم ادب تلمیح آن است که نویسنده یا شاعر در ضمن
کلام خود به آیه و حدیث یا داستانی معروف اشاره کند .     گوش بینی و دست از ترنج بشناسی       روا بود که ملامت کنی زلیخا را

 

 تمثیل : آن است که شاعر یا نویسنده کلام خود را به مثل یا شبیه مثل و یا سخنی حکیمانه بیاراید و این صنعت همه جا موجب آرایش و تقویت بندی سخن می شود  احمق بود که عرض کند فضل پیش تو    خرما به بصره بردن باشد ز احمقی  

 

 

لف و نشر : لف در اصل به معنی پیچیدن یا تا کردن است و نشر به معنی گستردن است و در اصطلاح علم بدیع یا ادب آن است
که شاعر در یک مصراع یا یک بیت چند لفظ بیاورد و سپس در مصراع یا بیت بعدی صفات و افعالی را بیاورد که هرکدام از آنها
به یکی از آن الفاظ که در مصراع یا بیت قبلی آمده است مربوط باشد الفاظ اول را لف و الفاظ دوم را نشر می گویند

 فروشد به ماهی لف 1  و بر شد به ماه   لف 2             بن نیزه  نشر 1 و قبه بار گاه   نشر 2

            

جناس : آن است که در یک جمله دو کلمه باشد که از لحاظ ظاهر شبیه هم باشد ولی از نظر معنا تفاوت داشته باشد .
 انواع آن عبارتند از : جناس تام – جناس ناقص – جناس خط – جناس لفظ

1 ) جناس تام  : آن است که دو رکن جناس از لحاظ تلفظ و املاء شبیه هم باشد ولی از نظر معنا تفاوت داشته باشد

برادر که در بند خویش است    ضمیر شخص ( خود  )          نه برادر نه خویش است    قوم ، اقوام وفامیل   

2 ) جناس ناقص : آن است که دو رکن جناس از لحاظ حروف یکی و از نظر حرکت گذاری تفاوت داشته باشد

 فلان به غفلت کار نستوده گُزیده      و به حسرت پشت دست گَزیده                شِکر        شُکر                  حَسن       حُسن  

3 ) جناس خط : آن است که دو رکن از لحاظ نقطه گذاری تفاوت داشته باشد  چیده  خنده  *  بتگر  بنگر  *  خدا  جدا  *  زنده   ژنده  

4 ) جناس لفظ : آن است که دو رکن جناس از لحاظ تلفظ یکسان باشد ولی از لحاظ معنا و املاء تفاوت داشته باشد    حیات    حیاط  

 

اضافه تخصیصی : آن است که مضاف جزئی از مضاف الیه باشد             دکمه پیراهن            دستگیره درب 

 

اضافه بنوت : آن است که مضاف فرزند مضاف الیه باشد        ناصر خسرو          عیسی مریم            حسین ابن علی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تاریخ ادبیات

صفحه 27 - کتاب "سیاست نامه" یا " سیر الملوک" به همت خواجه نظام الملک تالیف گردید . او در سال 408 ها . ق
( قرن پنجم ) در یکی از روستاهای توس چشم به جهان گشود از جوانی به دربار سلجوقیان راه یافت تا آنکه در سال 456 ها . ق
به وزارت رسید . مطالب این کتاب در برگیرنده مساسل سیاسی ، کشور داری و آداب و سنن ایران در دوران سلجوقیان است .

 صفحه 55 - کتاب مرزبان نامه در اواخر قرن چهارم توسط مرزبان بن رستم به لهجه قدیم طبری تالیف و سپس در قرن هفتم
به همت یکی از فضلای عصر به نام سعد الدین وراوینی از زبان طبری به فارسی ترجمه شد . این کتاب مشتمل بر افسانه ها
و حکایات پند آمیز از زبان وحوش و طیور با نثری مصنوع است .          فابل : داستان نقل شده از زبان حیوانات  

صفحه 59 – خواجه شمس الدین محمد بن حافظ شیرازی یکی از بزرگترین شاعران نغز گوی ایران در اوایل قرن هشتم است
 او در نزد دانشمندان عصر خود به کسب علوم ادبی و شرعی پرداخت .     القاب : بلبل شیراز – لسان الغیب

 صفحه 125 – جلال الدین محمد معروف به مولانا از نویسندگان و گویندگان زبان فارسی است وی در سال 604 ها . ق
( قرن هفتم ) در بلخ به دنیا آمد و به هنگام حمله مغولان به همراه خانواده خود به آسیای صغیر ( ترکیه ) رفت و در شهر قونیه
سکنا گزید پس از مرگ پدر به جای او به ارشاد و تربیت مریدان پرداخت. او در سال 642 ها. ق با عارف بزرگ شمس الدین تبریزی آشنا شد و در سلک مریدان شمس در آمد ، مولانا پس از ملاقات کوتاه با شمس دوره پرشوری را آغاز کرد . از مولانا غزلیاتی به نام "کلیات شمس" بر جای مانده که به نام مرشد خود شمس سروده است "مثنوی" او در شش دفتر شهرتی جهانی دارد "مکتوبات"که قریب به یکصدو پنجاه نامه است . مولوی مسائل روانشناسی و اجتماعی را مطرح می کندو دارای مطالعات فراوانی بوده است و سرانجام بعد از بیماری که پزشکان چگونگی آن را تشخیص ندادند در روز یکشنبه جمادی الاخر سال 672 ها . ق
در 68 سالگی در قونیه در گذشت . آرامگاه او وخاندانش در شهر قونیه است .

صفحه 136 – مشرف الدین مصلح بن عبدالله سعدی شیرازی از بزرگان شعر و ادب فارسی به سال 606 ها. ق ( قرن هفتم )
در شیراز متولد شد . وی مقدمات علوم شرعی و ادبی را در همانجا آموخت و سپس برای تکمیل آن علوم به مدرسه نظامیه بغداد رفت  سعدی از جمله گویندگانی است که در زمان حیات خود در میان فارسی شناسان کشورهای مختلف شهرت یافت آثار او به دو دسته منظوم و منثور تقسیم می شود از مهمترین آثار منظوم او می توان "سعدی نامه"یا " بوستان" را که در10 باب نوشته شده است نام برد و از آثار منثور او کتاب "گلستان" که آن را با نثر مسجع آمیخته به نظم پایان برد .   تذکره نویسان وفات سعدی را در سال 690 ها. ق نوشته اند .

صفحه 163 – خواجه ابوالفضل بیهقی دبیر فاضل دربار غزنویان در سال 385  ها . ق ( قرن چهارم و پنجم ) در قریه حارث آباد بیهق
دیده به جهان گشود وی بعد از کسب فضایل در نیشابور به دیوان رسایل محمودی راه یافت و در خدمت خواجه بونصر مشکان
به کار پرداخت مهمترین اثر او " تاریخ بیهقی" یا " تاریخ مسعودی" است این اثر بالغ بر سی مجلد در شرح آل سبکتگین بوده است که امروز فقط 6 جلد از آن در دسترس ما می باشد . ابوالحسن بیهقی صاحب کتاب تاریخ بیهق کتاب دیگری
به نام"زینته الکتاب" در آداب کتابت به ابوالفضل بیهقی نسبت داده است که هم اکنون موجود نمی باشد .  

صفحه 245 – کتاب مجمع النوادر یا چهار مقاله در سال 550 ها . ق ( قرن ششم ) توسط نظامی عروضی سمرقندی تالیف شد
این کتاب شامل یک مقدمه و چهار مقاله است .   

 

   

آیین نگارش و دستور

1 – موارد استفاده نقطه  ( . ) را باذکر مثال توضیح دهید ؟

الف : در پایان جمله های خبری که نشان پایان جمله کامل است مانند : فردوسی بزرگترین شاعر حماسه سرای ایران است

ب : بعد از هر حرفی که به صورت نشانه اختصاری به کار رفته است مانند : عین القضات متوفی به سال 525  ها .  ق ( هجری قمری )

ج : بعد از شماره ردیف یا حروف ابجد مانند : الف . ب . ج . یا 1 . 2 . 3 .

2 – موارد استفاده دو نقطه ( : ) کدامند ؟ ( 3 مورد )

الف : قبل از نقل قول مستقیم مانند : حضرت علی ( علیه السلام ) می فرماید : من عرف نفسه فقد عرفه ربه

ب : برای شرح و توضیح مانند : سه چیز پایدار نماند : مال بی تجارت ، علم بی بحث و ملک بی سیاست

ج : بعد از لغتی که معنی در برابرش نوشته می شود مانند:  ضیافت : مهمانی

3 – موارد استفاده ویرگول ( ، ) یا کاما چیست ؟

الف – در جاییکه کلمه یا عبارتی عطف بیان یا بدل در جمله آورده می شود

ب – در میان جمله های غیر مستقلی که با هم در حکم یک جمله کامل می باشند

ج – در مواردی که چند کلمه دارای اسناد ( نقش ) واحدی هستند  

4 – موارد استفاده گیومه ( (( )) ) کجاست ؟

الف – وقتی بخواهیم عین سخن یا نوشته کسی را ضمن مطالب یا نوشته خود بیاوریم

ب – در آغاز و پایان اصطلاح ها یا هر کلمه یا عبارتی که آن را مشخص و ممتاز از قسمت های دیگر نشان دهیم 

ج – هنگام ذکر عنوان مقاله ها ، رساله ها ، اشعار ، روزنامه ها و آثار هنری و فصل های یک کتاب

5 – موارد استفاده پرانتز (  ) یا دو هلال چیست ؟

الف – وقتی که کلمه یا عبارت یا جمله ای را برای توضیج بیشتر کلام بیاورند

ب – برای ذکر ماخذ در پایان مثال ها و شواهد

6 – نظم در لغت و اصطلاح علم ادب به چه معنی است ؟

نظم در لغت به معنی رشته کشیدن دانه های جواهر و در اصطلاح ادبی اگر کلامی تنها موزون و قافیه دار باشد ولی نتواند عواطف و احساسات خاصی را منتقل کند آن را نظم خوانند

7 – شعر در اصطلاح علم ادب به چه معنی است ؟

در شعر احساس و عواطف و حکمت گوینده با تخیلش در هم می آمیزد تا بدینوسیله هم عواطف و احساس مخاطبان را تحت تاثیر قرار دهد

8 – تفاوت غزل با قصیده چیست ؟

الف - قصیده از نظر ابیات طولانی تر است ( 20 تا 80 بیت ) اما غزل از نظر ابیات کوتاه تر ( 5 تا 9 بیت )

ب – تفاوت در مضمون : غزل مضمون عاشقانه و عارفانه دارد اما قصیده دارای تنوع موضوع(جشن ، تهیت ، حماسه سرایی و پند واندرز)

 

 

 

 

9 – قالب های شعر فارسی را نام ببرید با توضیحات کامل ؟

 ا -  قصیده : شعری که در آن تمام ابیات بر یک وزن و قافیه ، با مطلع مصرع می باشد و درباره موضوع و مقصود معین مثل : شکر تهنیت جشن عید ، شکایت و مرثیه می باشد و تعداد ابیات آن حد متوسط بین 20 تا 70 یا 80 بیت است و چون نظر شعرا بیشتر متوجه اشخاص و مقاصد معین مثل مدح و حکمت و تهنیت بوده است آن را قصیده نامیده اند

2 – غزل : در لغت به معنی عشق بازی و سخن عشق و عاشقی گفتن است و در اصطلاح شعرای فارسی اشعاری است بر یک وزن و قافیه با مطلع مصرع و حد معمول ابیات آن بین 5 تا 12 بیت می باشد و بندرت تا 19 بیت نیز گفته اند

3 – قطعه : این کلمه به معنی یک پاره از هر چیز است و چون این نوع از شعر شبیه به پاره ای از ابیات اواسط قصیده می باشد آن را قطعه نامیده اند اما قطعه ابیاتی است بر یک وزن و قافیه بدون مطلع مصرع که حداقل ابیات آن 2 بیت و حداکثر 15 بیت است بنابراین تفاوت قصیده با قطعه در آن است که قصیده دارای مطلع مصرع می باشد و در حالیکه قطعه مطلع مصرع ندارد

4 – مثنوی ( دو گانی ) : نوع اشعاری که ابیات ان در وزن یکی اما هر بیت آن دارای قافیه جداگانه ( مستقل )می باشد . بدان مثنوی گفته اند زیرا منسوب به کلمه مثنی مترادف اثنین اثنین که به معنی دو تا دو تا است تعداد ابیات مثنوی محدود نمی باشد

5 – رباعی (چهار گانی ) : دو بیت است که قافیه در هر دو مصراع بیت اول و مصراع چهارم رعایت شده است و بر وزن
"لاحول و لا قوه الا بالله " می باشد ، آوردن قافیه در مصراع سوم اختیاری است  

6 – دوبیتی : عبارتست از دو بیت که در قافیه بندی مانند رباعی است اما در وزن با آن اختلاف دارد و بیشتر بر وزن
 "مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن" است . معروفترین دوبیتی ها در زبان فارسی از بابا طاهر است 

7 – تضمین : آن است که شاعر در ضمن اشعار خود یک مصراع یا یک بیت و دو بیت را بر سبیل تمثل و رعایت از شاعری دیگر همراه با ذکر نام از او بیاورد چنانکه بوی سرقت ندهد

8 -  مسمط : نوعی از قصیده با اشعاری است هم وزن که از بخش های کوچک که همه در وزن و تعداد مصراع ها یکی اما در قوافی مختلف می باشند

10 – انواع کلمه را در زبان فارسی نام ببرید ؟ ( 4 مورد )

اسم – فعل – صفت – ضمیر

11 – اقسام اسم را نام ببرید ؟ ( 4 مورد )

 ا - اسم مشتق ، اسم جامد 2 – اسم ساده ، اسم مرکب 3 – اسم معرفه ، اسم نکره 4 – اسم آلت

*12 – صفت را تعریف کنید و 4 مورد از اقسام آن را نام ببرید و تعریف کنید ؟  با ذکر مثال

صفت کلمه ایست که حالت و چگونگی و مقدار و شماره اسم یا جانشین آن را بیان می کند 

صفت فاعلی : دارای معنی فاعلیت است ( بر کننده کار و دارنده حالتی دلالت دارد ) مانند : خواننده ، بینا

صفت مفعولی : صفتی که کار بر آن واقع می شود مانند : خوانده شده

صفت نسبی : صفتی که به کسی یا مکانی یا چیزی نسبت داده می شود مانند : اصفهانی ، بهشتی ، آسمانی

صفت لیاقت : صفتی که شایستگی موصوف خود را بیان می کند مانند : نوشتی ، گرفتی

 

13 – قید را با ذکر مثال  تعریف کنید ؟ 

قید کلمه یا گروهی از کلمات است که معنی فعل یا صفت یا قید دیگری را به چیزی مانند مکان ، زمان ، مقدار و حالت  مقید می کند مانند : علی (( شب )) آمد  ، مریم (( خندان )) رفت

14 – انواع قید را از نظر مفهوم  با ذکر مثال بیان کنید ؟ ( 4 مورد )

قید زمان مانند : روز – شب ، قید مکان مانند : اینجا – آنجا ، قید مقدار مانند : بسیار – کم ، قید حالت مانند : خندان – لرزان

*15 -  اصوات یا شبه جمله را با ذکر مثال تعریف کنید ؟

کلماتی که در هنگام تحسین ، تعجب ، شگفتی ، افسو س و تحذیر به کار می روند که معمولا بیان کننده حالات عاطفی گوینده
می باشد مانند : آفرین ، وه ، هان . برخی از این کلمات مفهومی مانند جمله دارند و بدین علت بدانها "شبه جمله "نیز می گویند
مانند : آفرین یعنی تو را تحسین می کنم

16– جمله را تعریف کنید ؟

مجموعه ای از کلمات است که بیان کننده مقصودی می باشد ( به عبارتی انسان مقصود و خواسته خود را با جمله بیان می کند  )

17–  اقسام جمله را از نظر مفهوم بیان کنید ؟

جمله خبری ، جمله پرسشی ، جمله عاطفی ، جمله امری

18 – جمله از نظر ساختمان بر چند گونه است با ذکر مثال تعریف کنید ؟

الف – جمله ساده : جمله ای که تنها دارای یک فعل است مانند : باران بارید

ب – جمله مرکب : جمله ای که در آن بیش از یک فعل بکار رفته است مانند : تا درس نخوانی ، در امتحان موفق نخواهی شد

19 – نقش کلمات در جمله را نام ببرید ؟ ( 4 مورد )

مفعولی - قیدی – وصفی – بدلی

 

 

 پ.ن :

دوستان توجه داشته باشند که جهت مرور معانی متون ادبی به کتاب مراجعه داشته باشند

میدونم الان همتون تو کف این سئوالات بودید

بخونید و یه خدابیامرزی برای پدر بزرگوار دوست خوبمون محمدرضا کریمی عزیز بگید که به تازگی از دنیا رفتند

شادی روح اش صلوات