مجموع مقالات و تحقیق های دانشجویی پنج اندیش

از کجا آمده ام آمدنم بهر چه بود ؟
 
سئوالت جامعه شناسی ( استاد ارجمند سرکار خانم همتی)
ساعت ٦:۱٢ ‎ب.ظ روز ٥ امرداد ۱۳۸٩ : توسط : گروه پنج اندیش

 

١- پایه های علم جامعه شناسی را نام ببرید؟

- آگوست کنت : علم به قوانین کلی پدیده های اجتماعی

- دورکیم : بررسی پدیده های اجتماعی

- علم به نهاد های اجتماعی

- همه عقاید و شیوه های رفتاری که اجتماع آنها را بوجود آورده است

- پدیده های اجتماعی را در جوامع تطور یافته با روش علمی مورد مطالعه قرار می دهد

- تمام امور و وقایع که ویژگی جمعی دارند و اجزاء سازنده جوامع انسانی اند

٢- ارکان اساسی جامعه شناسی ماکس وبر را نام ببرید ؟

- عمل اجتماعی

- درک و تفهیم آن

- تبیین علی آن

 

٣- انواع کنش های اجتماعی(وبر) را نام ببرید ؟

- کنش عقلانی معطوف به هدف

- کنش عقلانی معطوف به ارزش

- کنش عاطفی

- کنش سنتی

 

۴- نکته های قابل توجه :

گراهام سمنر......> موضوع جامعه شناسی.............>خود جامعه (به صورت کلی)

ژرژ گورویچ ........> بینش کلی درباره پدیده های کلی اجتماعی

 

۵- انواع جامعه شناسی را نام برده و توضیح دهید؟

- خرد : اشکال مختلف اجتماعی بودن انسان علایق و روابط که باعث پیوستگی می شود

- ژرفایی : سطح بیرونی جامعه مسکن ،جمعیت

- واحد های کلی اجتماعی و تفاوت آن با گروه ها

- کلان : بررسی نظامم های کلی جامعه

 

۶- انواع دیدگاه های اجتماعی را نام برده و توضیح دهید؟

- آمریکایی : روابط افراد کنش های گروهی

- اروپایی :ساخت و ترکیب جامعه و قالب های کلی آن

 

٧- صفات واقعه اجتماعی یا پدیده های اجتماعی را توضیح دهید؟

- بیرونی بودن ـــــ> ‌یعنی بیرونی بودن افراد ــــــ>قبل و بعد از فرد ــــ> عادات و آداب و رسوم

- جبری بودن ــــــ> بر وجدان افراد تأثیر می گذارد مانند سلام کردن ، لباس پوشیدن کودکان

- عمومی بودن ـــــ> ویژگی های جمعی دارند

 

٨- تقسیم بندی جامعه شناسی از دیدگاه کنت نام برده و توضیح دهید؟

               پویا = جامعه را در زمان و در حال حرکت

- روش  : 

               ایستا = جامعه را در زمان و مکان معین

         

              نظری = بررسی نظریه های موجود

-هدف :

              عملی = تحقیقات در جهت رفع دشواری های زندگی اجتماعی

             

           خرد : شناخت گروه های کوچک  

- قلمرو :

            کلان : نظام کلی جامعه مانند نظام سرمایه داری ، نظام فئودالی

 

- موضوع : جامعه شناسی روستایی ، خانواده ،سیاسی

 

٩- رشته های مرتبط با جامعه شناسی را نام ببرید؟

- تاریخ
- جغرفیا
- مردم شناسی
- جمعیت شناسی
- حقوق
- زبان

 

١٠- جامعه را تعریف کنید ؟ (سه تعریف به دلخواه خود)

- مونث = جامع = گرد آورنده ، فراهم آورنده ،مردم ، اجتماعی

- جامعه شناسی = وضع و حالت انسانهای است که تحت قانون مشترک زندگی می کنند/

- گروهی از مردم که برای رسیدن به یک هدف خواصی کنار هم جمع می شوند

- هابس = جامعه نتیجه قراردادی است که بر اثر یک جنگ دائمی بوجود آمده است

- مطهری = مجموعه انسانها که جبر یک سلسله نیاز ها و تحت نفوذ یک سلسله عقاید در یکدیگر ادغام شده و یک زندگی جمعی غوطه ورند

- وستر مارک = گروهی از مردم که با همکاری یکدیگر زندگی می کنند

- کنت = تمام افراد زنده و نیز کسانی که از جهان رفته ولی با تأثیر خود در ذهن آیندگان به حیات خویش ادامه می دهند ،تشکیل شده است

 

١١-انواع روابط انسانی را با ذکر توضیح نام ببرید ؟

- روابط متقابل فردی ساده : به صورت پراکنده میان افراد بوجود می آید هدف خاصی در آن مطرح نیست

- روابط متقابل فردی متمرکز : فرد برای انجام کاری خاصی که در تخصص اوست داد و ستد

- رابطه جمعی : خدمات گوناگون در مکان معینی تمرکز و رابطه جمعی را موجودیت می بخشد

 

١٢- ماهیت جامعه از دیدگاه ارسطو ، مکتب ارگانیسم ، اصالت فرد را توضیح دهید ؟

 - ارسطو : موجود زنده ای که قانون تولد ، رشد و مرگ و میر و..

- مکتب ارگانیسم : اجتماعی از افراد تشکیل می شود مانند بدن از سلولها

- اصالت فرد : مجموعه از افراد که برای درک ویژگی های حیات اجتماعی ، شناخت روحیات افراد کافی است

١٣- ماهیت جامعه از دیدگاه مطهری را توضیح دهید ؟

- اصالت فرد محض : آنچه عینیت دارد فرد است ، جامعه وجود حقیقی ندارد

- اصالت فرد : افراد مثل اجزاء تشکیل دهنده یک ماشین که سرنوشت مشترک دارند

- جامعه اصیل : افراد جامعه حل نمی شود ولی هویت جدید در جامعه پیدا می کنند.

- اصالت اجتماعی محض : هر چه هست روح جمعی و وجدان جمعی است

١۴- خاستگاه جامعه را توضیح دهید ؟

- توماس هابز : انسان پیوسته با همنوعانش در جنگ بود و در ترس می زیست با نیروی عقل دریافت که اگر با همنوع خود متحد شود در صلح و صفا به سر برد و جامعه منظم و آرام پدید آمد.

- جان لاک : انسان در ابتدا توأم با آرامش بود و برای پیشرفت به جای آنکه در خانواده ای منزوی زندگی کند دسته های بزرگتری را تشکیل داد.

- ژان ژاک روسو : اجتماع انسانی نتیجه قرارداد اجتماعی است که برای حفظ منافع خود زندگی اجتماعی را نوعی قرارداد می داند.

- مرتضی مطهری : اجتماعی بودن انسان در متن خلقت او پی ریزی شده است. در قرآم آمده است : ای مردم شما را از مردی و زنی آفریده ایم و شما را به صورت گروه های ملی و قبیله ایی قرار دادیم تا همدگیر را باز شناسید

- علامه طباطبایی : اجتماعی بودن فطری هر فرد انسانی است. اولین اجتماعی که در میان بشر به وجود آمده ، اجتماع خانوادگی بود که اجتماع طبیعی است زیرا این اجتماع بر اثر ازدواج پدید آمد و ازدواج و تشکیل خانواده به منظور بقاء نسل و تداوم اجتماعی انسان است.

ابن خلدون : نیاز انسان به غذا و غریزه حب ذات را دو انگیزه اساسی در گرایش انسان به تشکیل اجتماع  { انگیزه ....> رفع نیاز ....> حفظ منافع} و {انگیزه ....>دوری از ترس}

 

 ١۵- تفاوت میان زندگی اجتماعی انسان و حیوان را بنویسید ؟

- انسان از عقل استفاده می کند

- استفاده از زبان

- انتقال میراث فرهنگی به نسلها بعد

 

١۶- انواع جوامع را از دیدیگاه های دانشمندان بیان کنید ؟

- ابن خلدون :

الف - بادیه : ساده و صمیمی بودن ، همبستگی و یاری گیری .....> موجب انسجام
ب - شهری : رفت و آمد کمتر ، استفاده از عقل

- اسپنسر :

الف -  نظامی : قوانین و مقررات به صورت جبر بر مردم
ب- صنعتی : کارها با موافقت و رضایت ....> آزادی بیشتر به انسانها می دهد

- دورکیم : معتقد به دو نوع جامعه ....> روابط افراد آن ماشینی است مثل پیچ و مهره و اجزای یک ماشین هستند

- ژان پیاژه : اجباری - آزادی

- گورویچ :

الف- بدوی : همه جوامعی که دانشمندان قبل به آن اشاره کرده اند

ب- تطور یافته ( دگر گون شده ، تغییر یافته )

{ توسعه یافته : در طول صنعتی شدن حضور و فعالیت خود را داشته اند.
{در حال توسعه : کشور هایی که مراحل صنعتی شدن را طی نکرده اند ولی به سمت آن پیش می روند
{ پیشرو : مرحله ای فراتر از مرحله صنعتی عقب مانده ای که از پیشرفت دو جهان قطبی استفاده می کردند

١٧- فرهنگ را تعریف کنید :

 

١٨- اصطلاح فرهنگ را دیدگاه تایلور  و ایرادات وارده بر آن را توضیح دهید ؟

فرهنگ مجموعه ای به هم پیوسته از دانستنیها ،‌اعتقادات ،‌هنرها ، اخلاقیات ، قوانین ، اداب و رسوم و عادات و هر گونه توانایی که انسان در جامعه ای بدست می آورد.

ایرادات  : الف- فعالیتهایی که تحت عنوان فرهنگ گفته شد است ناقص می باشد ب- کنش های متقابل اجتماعی را نادیده گرفته است

 

١٩- نمونه هایی از تعریف فرهنگ را بنویسید ؟

-تعریف های توصیفی با تشریحی(به عناصر تشکیل دهنده فرهنگ تکیه دارد) ....>تایلور-ویسلر
- تعریفهای تاریخی (به عنوان میراث اجتماعی و سنت).........> بوس-رالف لینتن
- تعریفهای هنجاری (برقواعد و راه و روشهای زندگی )...........>هرسکویتس
- تعریفهای روانشناختی (برعادت تکیه دارد)....................> یانگ-ویسلر-فورد-پدینگتون
- تعریف ساختی (بر ساخت فرهنگ و الگوسازی).............> ویلی - اگ برن - نیم کف
- تعریف های تکوینی (به ساخت و فرآورده های انسان تکیه دارد).......> کلاکن

٢٠- وجه تمایزات زندگی انسان و حیوان را از لحاظ فرهنگ نام ببرید ؟

- تفکر و قدرت یادگیری
- تکلم
- تکنلوژی
- اجتماعی بودن

٢١- سه ویژگی فرهنگ از دیدگاه هرسکویتس را بنویسید؟

١- فرهنگ عام ،خاص است(خط و زبان)

٢- فرهنگ متغیر ، ولی ثابت است (لباس پوشیدن)

٣- فرهنگ اجبار ی،ولی اختیاری است (سلام و احترام گذاشتن)

 

٢٢- فرهنگ عام،خاص را توضیح دهید ؟

(فرهنگ وجه تمایز بین زنگی انسان و حیوان - در تمام اجتماعات بشری وجود دارد و عام است. تمام جلوه ها و عناصر و اجزاء فرهنگ در همه زمینه های زندگی اجتماعی انسان ، از ساختن ابزار تا تهیه پوشاک و غذا و ... دیده می شود) اما (در تمام اجتماعات این فرهنگ همانند نیست بلکه هر جامعه جلوه خاص خود رادارد ) مثلاً لباس : کردی - قشقائی - ترکمن و بلوچ و... مثلاً خط و زبان : از جمله عناصر یک فرهنگ است برای بین مفاهیم ذهنی و برقراری ارتباط با یکدیگر اما هر جامعه خط و زبان مخصوص خود را دارد (البته در جامعه ایران هر یک از این ویژگیها را می توان تحت عنوان پاره فرهنگ یا خرده فرهنگ تلقی کرد)

٢٣- فرهنگ متغیر ، ولی ثابت را توضیح دهید؟

تمام پدیده های اجتماعی در معرض تغییر و دگرگونی اند مثل لباس پوشیدن و ... اما به دلیل اینکه این تغییرات کند و بطئی اند در درازمدت صورت می گیرند و در زمان کوتاه محسوس نیستند(برای درک تغییر فرهنگ حداقل زمان ۴٠ تا ۵٠ سال است)

٢۴- فرهنگ اجباری ، ولی اختیاری است را توضیح دهید؟

انسان برای همنوا و سازگار شدن با جامعه از بدو تولد مجبور با یادگیری فرهنگ آن جامعه است (اجبار ی) ولی چون به مرور زمان صورت می گیرد غیر قابل تحمل برای فرد نیست و فرد آن را به مرحله اجرا می آورد(اختیاری) مثلاً سلام و احترام گذشتن - البته فرد در برابر اجبار ، اختیار هم دارد و گرنه این همه اختراعات به وجود نمی آمد. فرد در برابر اجبار فرهنگ ،مسلوب الاختیار نیست.

٢۵- فرهنگ مادی و معنوی را مقایسه نمایید ؟

- مادی : جنبه کمی ،قابل لمس - اندازه گیری و ارزیابی و مقایسه

مثل : ابزار کار کشاورزی - صنعتی - آموزشی و وسایل خانه

نکته :تمدن = توجه به جنبه مادی فرهنگ - تأثیر جنبه معنوی در مادی

- معنوی : جنبه کیفی - معیار ثابتی برای اندازه گیری ندارد

مثل آثار ادبی ، هنری ،‌آداب و رسوم اخلاقیات

 ٢۶- انتقال فرهنگ به چند صورت انجام می شود ؟

١- مستقیم : الف- آموزش خانواده ب- لمس کردن و دیدن

٢- غیر مستقیم : بصورت مکانیکی از طریق ابزار صوتی و ...

٢٧- جامعه پذیری را توضیح دهید ؟

همنوایی و سازگاری با هنجار های جامعه و موازین اخلاقی به صورت ساده ، سطحی و سوری و ظاهری

 ٢٨-  تحرک اجتماعی چیست ؟

منظور از تحرک اجتماعی انتقال فرد یا گروه از یک پایگاه اجتماعی به پایگاه اجتماعی دیگر است یعنی تغییراتی که در منزلت اجتماعی یک فرد یا گروه پدید می آید

٢٩- انواع تحرک اجتماعی را نام برده و توضیح دهید؟

1-      عمودی : عبارت است از انتقال فرد از یک پایگاه به پایگاه اجتماعی ناهمانند است این نوع تحرک اجتماعی خود به دو شکل صعود یا ارتقاء اجتماعی و تنزل اجتماعی تحقق پیدا می کند در صورتی تحرک از نوع صعودی است که فرد از یک پایگاه اجتماعی پایین به پایگاه اجتماعی بالاتر انتقال یابد چنانچه فرد از پایگاه اجتماعی پایین تر منتقل شود می گوییم تنزل اجتماعی پیدا کرده

2-      افقی : یعنی فرد از یک پایگاه اجتماعی به پایگاه اجتماعی همانند انتقال میابد انتقال فرد از یک شغل به شغل دیگر یا گروه شغلی مشابه از نوع تحرک افقی است مثلا اگر کارمند ثبت احوال ،‌کارمند ثبت اسناد شود

 ٣٠- عوامل مؤثر در تحرک اجتماعی را نام ببرید ؟

مهمترین و اساسی ترین ملاک های تحرک اجتماعی شغل ، موقعیت شغلی ، تعلیم و تربیت و تحصیلات ، عامل جمعیتی ،مهاجرت و ... است.

٣١-  سورکین مهمترین عامل ارتقاء اجتماعی را چه می داند ، توضیح دهید؟

سورکین مهمترین عامل ارتقاء اجتماعی را عامل جمعیتی عنوان کرده است زیرا پایین بودن سطح بارورزی  و بلادت در طبقات بالا باعث پیدایش موقعیت های عالی در آن قشر میشد عامل دیگر مربوط به عدم تشابه اجتماعی – روانی میان نسل هاست بدین معنی که خانواده های قشر بالا و برتر دارای فرزندان کم هوش و خانواده پایین فرزندان باهوش دارند

 

 مشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفنمشغول تلفن

 نمونه سئوالات مهم

 خوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزهخوشمزه

 

١- جامعه شناسی را تعریف کنید ؟

 

جامعه شناسی به بررسی پدیده ها یا واقعیت های اجتماعی می پردازد

 

 ٢- صفات واقعه اجتماعی یا پدیده های اجتماعی از دیدگاه امیل دورکیم را توضیح دهید؟

  1. بیرونی بودن : بیرون از افراد قبل و بعد از فرد وجود دارد مانند عادات و آداب و رسوم(زبان)
  2. جبری بودن : بر وجدان افراد تأثیر میگذارد مثل سلام کردن ، لباس پوشیدن کودکان و ازدواج
  3. عمومی بودن: ویژگی های جمعی دارند

 

 ٣- تقسیم بندی جامعه شناسی از دیدگاه کنت نام برده و توضیح دهید؟

               پویا = جامعه را در زمان و در حال حرکت

- روش  : 

               ایستا = جامعه را در زمان و مکان معین

         

              نظری = بررسی نظریه های موجود

-هدف :

              عملی = تحقیقات در جهت رفع دشواری های زندگی اجتماعی

             

           خرد : شناخت گروه های کوچک  

- قلمرو :

            کلان : نظام کلی جامعه مانند نظام سرمایه داری ، نظام فئودالی

 

- موضوع : جامعه شناسی روستایی ، خانواده ،سیاسی

 

۴- ماهیت جامعه از دیدگاه مطهری را توضیح دهید ؟

- اصالت فرد محض : آنچه عینیت دارد فرد است ، جامعه وجود حقیقی ندارد

- اصالت فرد : افراد مثل اجزاء تشکیل دهنده یک ماشین که سرنوشت مشترک دارند

- جامعه اصیل : افراد جامعه حل نمی شود ولی هویت جدید در جامعه پیدا می کنند.

- اصالت اجتماعی محض : هر چه هست روح جمعی و وجدان جمعی است

۵-خاستگاه جامعه را توضیح دهید ؟

- توماس هابز : انسان پیوسته با همنوعانش در جنگ بود و در ترس می زیست با نیروی عقل دریافت که اگر با همنوع خود متحد شود در صلح و صفا به سر برد و جامعه منظم و آرام پدید آمد.

- جان لاک : انسان در ابتدا توأم با آرامش بود و برای پیشرفت به جای آنکه در خانواده ای منزوی زندگی کند دسته های بزرگتری را تشکیل داد.

- ژان ژاک روسو : اجتماع انسانی نتیجه قرارداد اجتماعی است که برای حفظ منافع خود زندگی اجتماعی را نوعی قرارداد می داند.

- مرتضی مطهری : اجتماعی بودن انسان در متن خلقت او پی ریزی شده است. در قرآم آمده است : ای مردم شما را از مردی و زنی آفریده ایم و شما را به صورت گروه های ملی و قبیله ایی قرار دادیم تا همدگیر را باز شناسید

- علامه طباطبایی : اجتماعی بودن فطری هر فرد انسانی است. اولین اجتماعی که در میان بشر به وجود آمده ، اجتماع خانوادگی بود که اجتماع طبیعی است زیرا این اجتماع بر اثر ازدواج پدید آمد و ازدواج و تشکیل خانواده به منظور بقاء نسل و تداوم اجتماعی انسان است.

ابن خلدون : نیاز انسان به غذا و غریزه حب ذات را دو انگیزه اساسی در گرایش انسان به تشکیل اجتماع  { انگیزه ....> رفع نیاز ....> حفظ منافع} و {انگیزه ....>دوری از ترس}

 

۶- وجه تمایزات زندگی انسان و حیوان را از لحاظ فرهنگ نام ببرید ؟

- تفکر و قدرت یادگیری
- تکلم
- تکنولوژی
- اجتماعی بودن

 

٧- سه ویژگی فرهنگ از دیدگاه هرسکویتس را بنویسید؟

١- فرهنگ عام ،خاص است(خط و زبان)

٢- فرهنگ متغیر ، ولی ثابت است (لباس پوشیدن)

٣- فرهنگ اجبار ی،ولی اختیاری است (سلام و احترام گذاشتن)

 

٨- فرهنگ مادی و معنوی را مقایسه نمایید ؟

- مادی : جنبه کمی ،قابل لمس - اندازه گیری و ارزیابی و مقایسه

مثل : ابزار کار کشاورزی - صنعتی - آموزشی و وسایل خانه

نکته :تمدن = توجه به جنبه مادی فرهنگ - تأثیر جنبه معنوی در مادی

- معنوی : جنبه کیفی - معیار ثابتی برای اندازه گیری ندارد

مثل آثار ادبی ، هنری ،‌آداب و رسوم اخلاقیات

 ٢۶- انتقال فرهنگ به چند صورت انجام می شود ؟

١- مستقیم : الف- آموزش خانواده ب- لمس کردن و دیدن

٢- غیر مستقیم : بصورت مکانیکی از طریق ابزار صوتی و ...

٩- تعدد و تعارض نقش ها را توضیح دهید ؟

جامعه از گروه های متعددی تشکیل شده و هر فرد ممکن است به چند گروه اجتماعی وابسته باشد و در آن فعالیت کند و در نتیجه نقش های گوناگونی به عهده داشته باشد نقش ها در جوامع سنتی معدود و در جوامع صنعتی زیاد است. هر چه جامعه دارای ساختهای پیچیده تری باشد تعدد نقش بیشتر و در نتیجه تضاد نقش ها بیشتر می شود.

تضاد نقش : بدین معناست که در نتیجه تعدد نقشها بین برخی از نقش های اجتماعی فرد با نقشه های دیگر وی تضاد و ناسازگاری بوجود می آید مانند فردی که مدیر کل یک اداره است ولی می خواهد فعالیت خود را گسترش دهد این درحالی است که وی پدر خانواده هم است که این امر تضادی را برای این فرد بوجود می آورد

١٠- انواع نقش ها را نام ببرید ؟

- محول : نقشی که از طرف جامعه به فرد واگذار می شود و سایران انتظار اجرای آن نقش را از وی دارند مانند نقش معلم که تدریس است

- محقق : نقشی که جامعه به فرد تفویض می کند و بر عهده اوست یکسان نمی ماند بلکه هر فرد بر اساس ذوق و سلیقه خود در آن نقش دخل و تصرف می کند بنا به میل خود در آن تغییراتی بوجود می آورد و آن را انجام میدهد نقش محقق معلم روشی است که او در تدریس بکار میبرد و نحوه برخوردی است که با دانش آموزان دارد(که در چهار چوب مقررات عمل کرده ولی بر اساس نگرش وی است)

- انتسابی :نقشی است که بطور طبیعی و یا به وسیله دیگران برای فرد تعیین می شود و تغییر دادن آنها خصوصاً در جوامع روستایی سخت است (مثال کدخدا یا ریش سفید)

- اکتسابی : نقشی است که فرد در بوجود آمدن آنها دخالت مستقیم دارد به این معنی که فرد در مقابل نقشی که به وی تحمیل شده برای خود نقشی را بوجود می آورد مانند انتظار از یک بچه روستایی و آمدن وی به شهر و کاری غیر از کار پدر انجام دادن

١١- نقش اجتماعی را توضیح دهید؟

نقش به معنای انتظاراتی است که از شخص دارند موقعیت اجتماعی باید آن را برآورده سازد. شخص در جامعه به گروه های متعددی وابسته است در هر گروه بر حسب موقعیتی که دارد نقش خاصی را ایفا می کند مثلاً یک فرد ممکن است بعنوان پدر در یک گروه خانوادگی عضویت داشته باشد وظیفه و نقش پدری را عهده دار باشد معلم باشد و در مدرسه وظیفه معلمی داشته باشد در محله خود نیز عضو انجمن محلی باشد.

 

١٢-  تحرک اجتماعی چیست ؟

منظور از تحرک اجتماعی انتقال فرد یا گروه از یک پایگاه اجتماعی به پایگاه اجتماعی دیگر است یعنی تغییراتی که در منزلت اجتماعی یک فرد یا گروه پدید می آید

 

13-  انواع تحرک اجتماعی را نام برده و توضیح دهید؟

1-      عمودی : عبارت است از انتقال فرد از یک پایگاه به پایگاه اجتماعی ناهمانند است این نوع تحرک اجتماعی خود به دو شکل صعود یا ارتقاء اجتماعی و تنزل اجتماعی تحقق پیدا می کند در صورتی تحرک از نوع صعودی است که فرد از یک پایگاه اجتماعی پایین به پایگاه اجتماعی بالاتر انتقال یابد چنانچه فرد از پایگاه اجتماعی پایین تر منتقل شود می گوییم تنزل اجتماعی پیدا کرده

2-      افقی : یعنی فرد از یک پایگاه اجتماعی به پایگاه اجتماعی همانند انتقال میابد انتقال فرد از یک شغل به شغل دیگر یا گروه شغلی مشابه از نوع تحرک افقی است مثلا اگر کارمند ثبت احوال ،‌کارمند ثبت اسناد شود

14- جامعه از نظر تحرک اجتماعی به چند نوع تقسیم می شود ، هر یک را توضیح دهید؟

- جامعه باز : تحرک اجتماعی در آن به سهولت انجام می گیرد و افراد می توانند با استفاده از امکانات موجود پایگاه اجتماعی خود را تغییر دهند و به پایگاه اجتماعی دیگر انتقال یابند جامعه صنعتی از این نوع جامعه محصوب می شود

- جامعه بسته : جامعه ایی که به علت موانع بسیار افراد آن قادر به تغییر پایگاه اجتماعی خود نیستند و تحرک اجتماعی جز در موارد استثنایی تحقق نمیابد مانند جوامع کشاورزی مبتنی بر نظام فئودالی.

-  جامعه نیمه باز : جامعه است که بدلیل وقوع تحولات اجتماعی ، سیاسی ، نظام فئودالی کهن در آن فرو می پاشد و به تدریج امکانای برای جابجایی های پایگاهی در درون سلسله مراتب اجتماعی فراهم می گردد.

- جامعه کاستی : واژه کاست از اصطلاح پرتقالی کاستا  به معنی نژاد ،تبار و اصل است که برای اولین بار در قرن 16 در مورد نظام موجود در هند بکار رفته است کاست را در جامعه شناسی نظام طبقه ایی منفصل می گویند در نظام کاستی بدلیل وجود ممنوعیت و محدودیت های فراوان ، تحرک اجتماعی عملاً مقدور نیست افراد هر کاست خود را به منشأ و یک گروه قومی واحدی منتسب می دانند و در ارتباط با گروه شغلی  و اعتقادات مذهبی ویژه ایی هستند و در بین آنها زناشویی با اعضای سایر کاستها ممنوع است بنا براین عضو یک کاست معین می باشند و تنها می توانند یک یا چند شغل مشابه پدری و اجدادی خود را دنبال کنند. اعضای کاست با انجام بعضی مراسم و آیین های خاص پیوند و انسجام بین خود را تداوم می بخشند و نیز در درون هر کاست مجازات های سختی برای افرادی که رعایت مقررات کاست خود را نمی کنند وجود دارد

15- پایگاه های اجتماعی افراد بر حسب نقش های اجتماعی به چند دسته تقسیم می شوند ، توضیح دهید؟

پایگاه محول : پایگاهی است که جامعه به نقش معینی اختصاص می دهد بعضی از پایگاه ها اجتماعی به هنگام تولد به فرد محول می شود مثلاً پایگاه یک دهقان زاده پایگاه محول است که جامعه به او تعویض می کند

پایگاه اکتسابی : هر کس ممکن است بر خلاف نقشی که جامعه به آن محول کرده نقش دیگری برای خود تعیین می کند در نتیجه پایگاه دیگری بدست خواهد آورد که با پایگاه قبلی فرق دارد و پایگاه اکتسابی نامیده می شود مانند : دهقان زاده بر خلاف نقشی که جامعه به او محول کرده است از راه تحصیل به موازات توانایی و استعداد و بالا رفتن سن و ... شغلی غیر از کشاورزی احراز نماید که در نتیجه به تناسب نقشی که احراز می کند پایگاه اجتماعی او هم تغییر میکند و پایگاه اجتماعی جدیدی متناسب با نقش جدید او کسب می کند.